Tháng 10 năm 1965, Thứ trưởng Bộ Công nghiệp nặng Trần Đại Nghĩa chính thức đảm nhiệm chức vụ Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật quốc gia (nay là Bộ Khoa học và Công nghệ), với nghĩa vụ nặng nề trước Hội đồng Chính phủ vừa về quản lý hợp nhất và tập trung công tác khoa học và kỹ thuật (KH&KT), tham vấn cho Đảng và quốc gia về đường lối, chủ trương, chính sách phát triển KH&KT vừa làm công tác của của một Viện nghiên cứu khoa học hàng đầu của tổ quốc về khoa học tự nhiên và khoa học kỹ thuật nhằm thực hiện cuộc cách mệnh kỹ thuật ở nước ta một cách tốt nhất, phục vụ công cuộc xây dựng và bảo vệ chủ nghĩa xã hội ở miền Bắc, chiến đấu thống nhất nước nhà.
Trong hoàn cảnh chiến tranh, công tác nghiên cứu trong phòng thí điểm, trong cơ xưởng thường gặp rất nhiều khó khăn, nhưng Giáo sư vẫn chỉ đạo khai triển công tác điều tra căn bản như điều tra tổng hợp vùng biển vịnh Bắc Bộ, Phân vùng thiên nhiên miền Bắc Việt Nam,… Là người đặt nền móng phát triển toàn diện tiềm lực khoa học và kỹ thuật nước nhà, trước tiên, Chủ nhiệm Trần Đại Nghĩa đặc biệt quan tâm tới công tác quản lý và phát triển hàng ngũ cán bộ KH&KT trình độ cao.
Tiếp theo là bước chuyển giải phóng nhiều buộc ràng hành chính trong hoạt động của cộng đồng khoa học tại Quyết định số 134/HĐBT năm 1987 của Hội đồng Bộ trưởng và chủ trương có tính khai hoang con đường để khoa học đi vào mọi thành phần kinh tế tại Nghị định số 35/HĐBT năm 1992 của Hội đồng Bộ trưởng. Những thành quả quan trọng trước tiên trong công tác quản lý KH&CN mà Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa đặt nền móng chính là những biển đổi của hệ thống KH&CN với điểm đột phá là Quyết định số 175/CP năm 1981 của Chính phủ về cho phép các viện được ký giao kèo kinh tế.
Giáo sư đã nhiều lần giảng bài tại các lớp bổ dưỡng cán bộ, với chủ đề: “cách mệnh khoa học kỹ thuật và vấn đề quản lý”. Đặc biệt trong 2 năm 1966-1967, với uy tín và nghĩa vụ cao của mình, Ông đã tụ tập được nhiều nhà khoa học giỏi nhất của nhiều Bộ, ngành tập trung xây dựng và trình Bộ Chính trị đề án Quy hoạch phát triển khoa học và kỹ thuật ở nước ta, trong đó đề cập một cách toàn diện về quan điểm, phương hướng, biện pháp lớn phát triển khoa học và kỹ thuật nước nhà.
GS. Tổ Nghiên cứu Chính sách KH&KT sau này chính thức trở nên Viện Nghiên cứu Quản lý KH&KT (tên thường gọi trong giao tiếp là Viện Quản lý Khoa học). VS Trần Đại Nghĩa có 12 năm trực tiếp làm Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học và Kỹ thuật quốc gia (tuổi 1965-1977), là Viện trưởng trước tiên của Viện khoa học Việt Nam từ năm 1975 (nay là Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam), cũng là chủ toạ đầu tiên của liên hợp các Hội khoa học và kỹ thuật Việt Nam.
Ngay sau khi nhận nhiệm vụ, Chủ nhiệm Trần Đại Nghĩa đã chỉ đạo và trực tiếp tham dự chuẩn bị để Hội đồng Chính phủ ra chỉ thị số 163/CP về phương hướng, nhiệm vụ công tác KH&KT 2 năm 1966-1967 và để Ban bí thơ ra Nghị quyết 157 NQ/TƯ về tăng cường công tác KH&KT trong tình hình và nhiệm vụ mới.
Đầu năm 1969, mặc dầu chiến tranh còn rất khốc liệt, Giáo sư Trần Đại Nghĩa vẫn nghĩ đến việc bồi dưỡng tri thức quản lý khoa học cho cán bộ.
Dù ở cương vị nào, Giáo sư Viện sỹ Trần Đại Nghĩa cũng quy tụ được hàng ngũ trí thức, đoàn kết và hướng họ vào mục tiêu xây dựng một nền khoa học Việt Nam hiện đại, đủ sức giải quyết các vấn đề do thực tiễn đặt ra. Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa là người đã có công đề xướng, đặt nền tảng hướng nghiên cứu về quản lý và chính sách khoa học và công nghệ (KH&CN) ở nước ta từ đầu những năm 70 của thế kỷ 20.
Rất tiếc là do bận tụ hội chỉ đạo chiến tranh phóng thích miền Nam lúc đó, Bộ Chính trị chưa cho quan điểm ngay đối với văn kiện quan yếu này.
Có thể nói sự tiến bộ và phát triển trong công tác quản lý hoạt động KH&CN trong gần 40 năm qua với sự hình thành một hệ thống đầy đủ các Luật về KH&CN, các văn bản quy phạm trong quản lý hoạt động KH&CN có sự đóng góp mang tính nền móng của Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa.
(Trích tham luận của Bộ KH&CN tại buổi tọa đàm về thân thế và sự nghiệp của GS. VS Trần Đại Nghĩa nhân 100 năm ngày sinh của ông do liên hợp các HKHKTVN tổ chức tại Hà Nội ngày 12/9/2013).
V. Bài giảng của Ông đích thực gây chấn động dư luận, vì đây là lần đầu tiên, một vị Bộ trưởng tại chức đứng giữa giảng đường đại học nói về những cơ sở lý luận và kinh nghiệm cần học tập trong hệ thống quản lý của các nước thuộc khối tư bản, trong đó nhiều lần ông nhắc đến những tên tuổi như Taylor, Carnegie và Drucker. Tháng 12 năm 1975, Chủ nhiệm Ủy ban KH&KT quốc gia Trần Đại Nghĩa có loạt bài giảng nổi danh về quản lý kéo dài 3 ngày tại Ủy ban KH&KT Nhà nước và tại Giảng đường C2 của trường Đại học Bách khoa Hà Nội.
Ông trở nên một trong số những người đại diện tiêu biểu của giới trí thức yêu nước Việt Nam. Tháng giêng năm 1976, Chủ nhiệm Trần Đại Nghĩa đã ra quyết định thành lập Tổ Nghiên cứu Chính sách Khoa học và Kỹ thuật đặt trong Vụ Tổng hợp - Kế hoạch của Ủy ban KH&KT quốc gia với nhiệm vụ nghiên cứu lý luận về quản lý quốc gia trong lĩnh vực Khoa học và Kỹ thuật.
Với vai trò một vị chỉ huy xuất sắc của lĩnh vực khoa học và công nghệ nước nhà Ông đã có những đóng góp có tính nền móng trong lĩnh vực quản lý hoạt động KH&CN và là người tiên phong tạo lập hướng nghiên cứu về quản lý KH&CN.
Đây thực thụ là một thứ “Khoán 10” trong khoa học, do, nó đã giải tỏa mọi cấm đoán cơ quan khoa học đưa những thành tựu trong ngăn kéo của mình vào phục vụ sinh sản, mang lại sức sống cho cơ quan khoa học.
Nhiều vấn đề mới đặt ra cho cán bộ lãnh đạo các ngành về phương thức quản lý xí nghiệp, những nét nổi bật về ưu điểm, nhược điểm của phương thức quản lý tư bản chủ nghĩa mà bản thân Giáo sư đã áp tống trong thời kì làm việc ở Pháp và Đức, những kinh nghiệm quý của công tác quản lý xí nghiệp ở Liên Xô và các nước xã hội Chủ nghĩa, nhấn mạnh vai trò quyết định của cán bộ khoa học kỹ thuật và công nhân lành nghề, đặc biệt là công nhân lành nghề bậc cao v.
Đây là một bài giảng rất lý thú và hấp dẫn cho cán bộ quản lý ngày ấy. Theo đề xuất của Ủy ban KH&KT Nhà nước, năm 1967 Hội đồng Chính phủ đã ban hành Nghị định số 43/CP về chế độ đào tạo nghiên cứu sinh ở trong nước, trong đó Ủy ban KH&KT Nhà nước và Viện KHXH Việt Nam được cắt cử quản lý về mặt học thuật, phân phối điều hòa các đề tài nghiên cứu, khai mạc việc đào tạo sau đại học ở nước ta.
Là một nhà quản lý KH&KT vừa áp với thực tế vừa nhìn xa, trông rộng. Ôn lại chặng đường đã qua, nhân dịp kỷ niệm 100 năm ngày sinh, nhớ về Giáo sư, Viện sỹ Trần Đại Nghĩa, chúng ta càng thấy rõ Ông là một tấm gương trí thức sáng ngời.
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét