Tạo cơ chế bảo tàng nhà cổ, nhà cũ

Phố Tạ Hiện, một trong những tuyến phố cổ trước nhất được đầu tư, cải tạo nhằm bảo tồn và phát huy giá trị của khu vực phố cổ Hà Nội. Ảnh: DUY LINH Trên địa bàn Hà Nội hiện có rất nhiều nhà cổ, nhà cũ, gồm những kiến trúc bằng gỗ ở khu phố cổ và các vi la kiểu Pháp có giá trị. Nhưng hồ hết các khu nhà, ngôi nhà này đều trong tình trạng xuống cấp và gặp rất nhiều khó khăn trong công tác bảo tồn. Nghị quyết "Về một số biện pháp cải tạo, xây dựng lại các khu chung cư cũ, nhà cũ xuống cấp; cải tạo, phục hồi nhà cổ, vi la cũ và các công trình kiến trúc khác xây dựng trước năm 1954" của HĐND đô thị đã tạo một chuồng tiêu pháp lý để bảo tồn, phát huy giá trị những kiến trúc cổ, kiến trúc cũ. Theo Ban Quản lý phố cổ Hà Nội, tại các khu phố cổ hiện có 509 nhà có giá trị cần được bảo tàng, tu bổ, bao gồm: 217 nhà thuộc quyền quản lý của tư nhân và các cơ quan, 292 nhà do tư nhân và cơ quan thuê của Nhà nước. Trong số này, có 48 nhà có giá trị đặc biệt, 140 nhà giá trị loại 2... Với hàng nghìn hộ gia đình, cơ quan đang thuê sử dụng. Đối với hệ thống biệt thự, Sở Quy hoạch - Kiến trúc đã kết hợp Viện Quy hoạch Kiến trúc lập danh mục 1.540 biệt thự thuộc mọi thành phần sở hữu trên địa bàn. Những kiến trúc nêu trên ghi dấu những giai đoạn lịch sử nhất thiết. Ở khu phố cổ, đó là kiến trúc nhà ống, tiêu biểu cho không gian của khu phố buôn bán, mang phong cách Việt Nam truyền thống hoặc có sự giao thoa giữa kiến trúc Việt Nam - Trung Hoa. Những biệt thự ảnh hưởng phong cách kiến trúc Pháp xuất hiện phổ thông ở các khu phố: Trần Hưng Đạo, Lý Thường Kiệt, Trần Phú, Chu Văn An... Trong đó, có nhiều công trình có sự phối hợp hài hòa giữa kiến trúc Pháp - kiến trúc Việt để tạo ra một kiến trúc riêng, gọi là kiến trúc Đông Dương. Song thực tế hiện giờ, đa số nhà cổ, vi la cũ đều trong tình trạng xuống cấp. Tại khu phố cổ, do những biến động của lịch sử, nhiều nhà cổ trong tình trạng đa chủ sở hữu, hoặc chủ sở hữu là quốc gia nhưng cho nhiều hộ gia đình thuê, khiến các ngôi nhà bị biến dạng, thậm chí có ngôi nhà cổ rơi vào tình trạng sắp sập. Ngôi nhà cổ tại số 119 phố Hàng Bạc là một thí dụ. Ngôi nhà thuộc diện bảo tồn cấp I của thị thành, nhưng sau nhiều năm dùng, cộng thêm việc những ngôi nhà bên cạnh xây dựng, đã khiến ngôi nhà cổ bị nứt, mái xô xệch, bị dột khi trời mưa. Tình trạng hao hao cũng xảy ra với những biệt thự có nhiều chủ sở hữu, hoặc của Nhà nước cho hộ dân thuê. Thời gian qua, thành phố đã ban hành một số văn bản như: "Điều lệ nhất thời về quản lý xây dựng, bảo tồn và tôn tạo phố cổ Hà Nội", đề án "Quản lý quỹ nhà vi la trên địa bàn TP Hà Nội"..., Nhưng những quy định này chưa đáp ứng đề nghị đặt ra. Điểm trội nhất trong quyết nghị về cải tạo, bảo tồn nhà cổ là việc khuyến khích huy động các nguồn lực, cụ thể là nguồn lực từng lớp hóa để bảo tàng, phát huy giá trị kiến trúc của nhà cổ, nhà biệt thự cũ và các công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954. Quyết nghị cho phép nhà đầu tư tham dự thực hiện công tác tầng lớp hóa cải tạo, bình phục nhà cổ, vi la cũ và các công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954. Đổi lại, nhà đầu tư sẽ được giao quỹ đất sạch tại các khu vực không thuộc bốn quận nội thành cũ để cân đối thực hành dự án. Đây được coi là bước đột phá trong công tác cải tạo, bởi một trong những khó khăn lớn nhất bây giờ là huy động vốn. Ngoại giả, chủ đầu tư còn có thể được vay vốn ưu đãi để khai triển các dự án này. Chủ trương này có thể coi là có sức hút khá lớn với các nhà đầu tư. Một trong những "nút thắt" của việc cải tạo tôn tạo nhà cổ, biệt thự cũ là tình trạng đa chủ sở hữu. Có người có điều kiện kinh tế muốn cải tạo, nhưng lại "vướng" những hộ gia đình khác. Với chính sách mới, thị thành khuyến khích quy về một chủ sở hữu toàn số nhà. Cụ thể, người ta có thể mua lại quyền sở hữu, sau đó, thành phố sẽ cấp Giấy chứng nhận quyền dùng đất, sở hữu nhà, tài sản gắn liền với đất. Đối với người dân khi di chuyển ra ngoài khu vực nhà cổ, nhà biệt thự cũ và các công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954, thì được ưu tiên mua nhà ở xã hội, nhà ở cho người thu nhập thấp tại các dự án trên địa bàn. Để tạo cơ sở cho việc khai triển Nghị quyết về tu tạo, bình phục, cải tạo nhà cổ, biệt thự cũ, thời kì tới, thành thị sẽ phân nhóm cụ thể, cứ vào giá trị của các công trình như nhóm các công trình xây dựng trước năm 1954 gắn liền với di tích lịch sử, văn hóa, các sự kiện chính trị được xếp hạng theo quy định của pháp luật, công trình có giá trị đặc biệt về kiến trúc; nhóm các công trình có giá trị về kiến trúc... Trên cơ sở đó, sẽ thực hiện cấp Giấy chứng thực công trình có giá trị lịch sử, văn hóa và kiến trúc nghệ thuật điển hình cho nhà cổ, vi la cũ và các công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954 và có những quy định về việc cải tạo, bình phục, phá dỡ tương ứng với từng nhóm. Cũng trong thời kì tới, thị thành sẽ lập phương án di chuyển các tổ chức, cá nhân ra khỏi những nhà cổ, nhà vi la cũ có giá trị đặc biệt và các công trình kiến trúc xây dựng trước năm 1954 đã xuống cấp, nằm trong danh mục nhà hiểm nguy, để tổ chức xây dựng, cải tạo, hồi phục, bảo trì theo quy định. Cải tạo, tu bổ nhà cổ, biệt thự cũ là nhiệm vụ cần thiết, đồng thời, mang ý nghĩa chiến lược lâu dài. Quyết nghị chuyên đề về cải tạo, tôn tạo nhà cổ, nhà cũ là cơ sở để thị thành thực hiện các nhiệm vụ cụ thể của công tác bảo tàng, góp phần giữ gìn vẻ đẹp cổ kính của Thủ đô hơn 1000 năm tuổi. CHÍ DŨNG